Od legendy do stolicy

 

Choć pierwsze ślady osadnictwa pochodzą z przełomu X i XI wieku, prawdziwy rozwój rozpoczął się w XIII wieku, kiedy na terenie dzisiejszego Starego Miasta powstał gród książąt mazowieckich. Ponieważ ludności z każdą dekadą przybywało, w kolejnym stuleciu założono także Nowe Miasto.

W 1596 roku król Zygmunt III Waza, z powodu pożaru królewskiej rezydencji na krakowskim Wawelu, zdecydował się na przeniesienie dworu i najważniejszych urzędów do rozbudowywanego właśnie zamku w Warszawie. W ten sposób Warszawa stała się nieformalną stolicą Królestwa Polskiego.

Świetność stolicy po stuleciach konfliktów przywrócił Jan III Sobieski. Za jego, przypadających na ostatnie ćwierćwiecze XVII wieku, rządów Warszawa rozkwitła gospodarczo, politycznie i kulturalnie. Właśnie wtedy wzniesiona została nowa królewska rezydencja - Pałac w Wilanowie.

 

Walka o niepodległość

 

W drugiej połowie XVIII wieku dało o sobie znać osłabienie polityczne kraju, któremu nie zapobiegło nawet uchwalenie 3 maja 1791 roku na Zamku Królewskim pierwszej w Europie i drugiej na świecie Konstytucji. Polska zniknęła z mapy Europy, aby narodzić się na nowo, w 1918 roku po 123 latach niewoli. Już jako suwerenne państwo stoczyła w latach 1919-1921 wojnę z bolszewikami, której decydującym momentem stała się bitwa warszawska z 1920 roku, nazywana Cudem nad Wisłą. Spektakularne zwycięstwo Polaków powstrzymało marsz komunistów na zachód.

W dwudziestoleciu międzywojennym miasto intensywnie się rozwijało, nie bez powodu zyskując miano „Paryża Północy”. Jednak po krótkim okresie pokoju nadeszły najczarniejsze chwile w dziejach Warszawy.

 

Piekło wojny

 

1 września 1939 roku niemieckie wojska napadły na Polskę, a 9 września zaatakowały Warszawę. Po niespełna trzech tygodniach miasto zostało zmuszone do kapitulacji. Lata okupacji upłynęły pod znakiem hitlerowskiego terroru i tysięcy ofiar. Mimo fatalnego położenia, Warszawa po raz kolejny stała się centrum ruchu oporu wobec najeźdźcy. W kwietniu 1943 roku w likwidowanym przez Niemców żydowskim getcie wybuchło powstanie, które jednak nie miało szans na powodzenie – już w maju naziści zrównali getto z ziemią. Ta tragedia nie zabiła w warszawiakach woli walki. Rok później, 1 sierpnia 1944 roku, rozpoczął się największy zbrojny zryw przeciw hitlerowskim agresorom w okupowanej Europie  – Powstanie Warszawskie.

Przez 63 dni w nierównym starciu z Niemcami walczyli żołnierze Armii Krajowej wspierani przez cywilnych mieszkańców. Mimo ogromnego poświęcenia, powstanie zakończyło się klęską i niewyobrażalnymi stratami. W powstaniu zginęło blisko 200 tysięcy osób, zniszczone zostało 84% zabudowy miasta, w tym zabytkowe budowle i dzieła sztuki. Warszawa została wyzwolona dopiero 17 stycznia 1945 roku, nie oznaczało to jednak końca walki o wolność. Zrujnowana po sześcioletnim konflikcie, stolica z rąk nazistów wpadła w szpony komunistów.

 

Jak feniks z popiołów

 

Na pierwsze powojenne dekady przypadł okres intensywnej odbudowy. Dominującym stylem architektonicznym stał się realizm socjalistyczny, którego najsłynniejszym przykładem jest wybudowany w latach 1952-1955 Pałac Kultury i Nauki. Dzięki wysiłkom mieszkańców udało się także wiernie odtworzyć całkowicie zniszczone Stare Miasto wraz z Zamkiem Królewskim. Tę bezprecedensową rekonstrukcję doceniło w 1980 roku UNESCO, wpisując Starówkę na listę światowego dziedzictwa.

W czasach PRL Warszawa stała się ośrodkiem działalności opozycyjnej. To właśnie tu w 1968 roku rozpoczęły się protesty studentów, skutkujące poważnym kryzysem politycznym. Bardzo ważnym wydarzeniem stała się pielgrzymka papieża Jana Pawła II, który w 1979 roku odprawił na Placu Piłsudskiego (ówczesnym pl. Zwycięstwa) mszę dla pół miliona wiernych. Jego słynne słowa „Niech zstąpi Duch Twój i odnowi oblicze ziemi. Tej ziemi!” zostały odebrane jako sygnał poparcia dla demokratycznego podziemia. Jednak na pokonanie totalitaryzmu Warszawa i Polska musiały czekać jeszcze dekadę, w międzyczasie obserwując między innymi powstanie Solidarności (1980) i wprowadzenie stanu wojennego (1981). 

źródło: warsawtour.pl